 |
 |
 |
 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Mišvöršuheiši
Fróšleikur um leišina: Mišvöršuheiši er gömul žjóšleiš milli Baršastrandar og Tįlknafjaršar, en afar fįfarin ķ seinni tķš. Lķklega hafa fįir įtt leiš um heišina eftir aš innansveitaržinghald lagšist af į Haga į Baršaströnd. Ķ bók Kristjįns Žóršarsonar frį Breišalęk į Baršaströnd, Vegir og vegleysur, er getum aš žvķ leitt aš feršir yfir Mišvöršuheiši hafi lagst af aš miklu leyti um fyrra strķš, en um žaš leyti hęttu menn feršum milli byggša til aš stunda śtróšra frį verstöšvum. Sömuleišis hęttu Baršstrendingar aš sękja verslun į Bķldudal og flutningar į hertum fiski og feitmeti yfir fjallvegi eins og Sandsheiši og Mišvöršuheiši lögšust af. Eftir žetta voru žessir gömlu fjallvegir helst notašir til fjįrrekstra į haustin.
Lagt er upp į Mišvöršuheiši aš sunnanveršu frį Haga į Baršaströnd. Žar bjó į söguöld Gestur Oddleifsson, sem žótti forspįr og mešal djśpvitrustu Ķslendinga til forna. Kom hann mörgu góšu til leišar meš vitsmunum sķnum. Hagi var lķka löngum ašsetur sżslumanna. Sķšastur žeirra var Jón Thoroddsen skįld, en hann var ķ Haga fram til įrsins 1861 eša žar um bil. Žar gęti hann sem best hafa lagt drög aš séra Sigvalda og fleiri kunnum persónum ķ Manni og konu.
Leišin frį Haga liggur til noršvesturs upp Eflisholt noršan viš Hagaįna, framhjį Hįkonarstekk og fyrir nešan Skjólhamra sunnan og vestan ķ Hagamśla. Įfram er svo haldiš upp meš og yfir Golsuskarš, fyrir Fellsfót og um Hagavatnadal yfir nešstu drög Vatnadala. Žegar halla fer undan fęti Tįlknafjaršarmegin er komiš aš Sjónarhóli viš enda Botnsgljśfurs. Nokkru vestar er Mišvöršufoss. Haldiš er įfram ofan gilja noršanvert viš gljśfriš og komiš nišur aš bęnum Hjallatśni, noršantil viš botn Tįlknafjaršar. Heišin er sögš vera mjög villugjörn ķ žoku og slęmu skyggni. Leišin mun greišfęr, en žar er engin slóš eša gata eftir žvķ sem nęst veršur komist. Merkingar eru heldur engar, en žarna mį žó greina einhverjar gamlar vöršur. Mišvarša sś, sem heišin er kennd viš, er aš öllum lķkindum sunnarlega į heišinni, svo sem 3,5 km frį Haga. Hamarshjallavarša er į aš giska 7 km frį Haga, og žašan į aš sjįst ķ Žrķvöršur, noršvestar į heišinni.
Til eru sagnir af óförum sżslumannsfrśar nokkurrar į ferš yfir Mišvöršuheiši seint į 18. öld. Halldóra Teitsdóttir (1718-1800) var ekkja eftir Ólaf Įrnason (1707-1754), sżslumann ķ Haga. Žau žóttu illskeytt og haršdręg ķ višskiptum og Halldóra žó öllu verri. Žegar Óafur féll frį įtti Halldóra eignir ķ Tįlknafirši, žar į mešal lķklega jöršina Litla-Laugardal. Sżslumannsekkjan fór umrędda ferš frį Haga um Mišvöršuheiši yfir ķ Tįlknafjörš meš hyski sitt og (illa fengiš) fémęti śr bśi sķnu. Vešur fór versnandi og gekk į meš dimmum éljum žegar komiš var noršur yfir hįheišina. Žar fęldist hestur śr lest Halldóru, sį er bar silfurkistuna. Viš žetta snarašist kistan af hestinum og hrapaši nišur ķ gljśfur Botnsįr. Hvarf žar stęrstur hluti žess aušs sem žau hjónin höfšu önglaš saman meš haršdręgni sinni. Nokkrum įrum sķšar var Halldóra stödd į Sušureyri viš Tįlknafjörš og voru žar breiddar śt til žerris silkislęšur sem hśn įtti, margar og fagrar. Žį skall į sviptivindur snöggur sem tók meš sér allar silkislęšurnar og žeytti ķ loft upp og bar śt į haf og sįust žęr aldrei sķšan. Ķ žessari sögu sannast hiš fornkvešna, aš illur fengur illa forgengur. (Skrįš eftir frįsögn Brynjólfs Gķslasonar). Lķklega įttu ófarir sżslumannsekkjunnar į Mišvöršuheišinni sér staš fyrir įriš 1787, en ķ Žjóšskjalasafni eru heimildir frį 17. sept. žaš įr um aš Bjarni Einarsson, sżslumašur, hafi męlt meš žvķ aš sżslumannsekkjan Halldóra Teitsdóttir fįi višbót į ekkjulaun sķn. Umrędd Halldóra var systir Jóns Teitssonar, langalangalangalangafa mķns. Ekki veit ég hversu ęttgeng įgirnin er.
Kristķn Ingimundardóttar frį Mištungu ķ Tįlknafirši (f. 1919) hefur sagt frį žvķ žegar hśn var send yfir Mišvöršuheiši į unga aldri meš systur sinni aš sękja fé sem kom fram ķ Haga eftir göngur. Žegar žęr voru komnar ķ Haga voru žęr bešnar aš koma viš ķ Vestur-Botni ķ Patreksfirši į heimleišinni og skila žangaš į meš lambi. Žetta geršu žęr aš sjįlfsögšu, en hętt er viš aš slķkar gönguferšir žęttu ofętlun unglingum nśtķmans. Snśningar af žessu tagi žóttu henta betur fyrir stelpur en strįka, enda voru strįkarnir flestir byrjašir til sjós um 13 įra aldur. Brynjólfur Gķslason, fyrrverandi sveitarstjóri į Tįlknafirši, hefur rętt viš Kristķnu um žessa ferš. Feršir yfir heišina viršast aš öšru leyti hafa veriš aš mestu aflagšar žegar Kristķn var į unglingsįrunum, žvķ aš Brynjólfur hefur ekki rekist į ašra aldraša Tįlknfiršinga sem lagt hafa leiš sķna žarna yfir.
Feršasagan: Daginn fyrir hlaupiš höfšum viš hjónin komiš okkur vel fyrir į tjaldstęšinu į Tįlknafirši, og žangaš kom Arnfrķšur (Frķša) lķka žį um kvöldiš. Eftir hįdegi umręddan fimmtudag keyrši Björk okkur sķšan um Mikladal og Kleifaheiši, inn aš Haga į Baršaströnd, žašan sem viš lögšum af staš į Mišvöršuheišina žegar klukkuna vantaši nįkvęmlega 4 mķnśtur ķ tvö. Vešur til hlaupa var įgętt žennan dag, dįlķtill vindur af noršri, léttskżjaš aš mestu og hitinn į lįglendi eitthvaš um 12°C.
Viš lögšum af staš af žjóšveginum rétt noršan viš Hagaįna. Žarna er hvergi greinileg slóš, žannig aš viš stefndum bara beint af augum upp Hagadalinn og tókum miš af GPS-punktum sem Brynjólfur Gķslason hafši sent mér nokkrum vikum fyrr. Žessir punktar įttu eftir aš koma ķ mjög góšar žarfir, žvķ aš eins og fyrr segir eru merkingar į heišinni mjög af skornum skammti. Fyrstu kķlómetrarnir voru seinfarnir, m.a. vegna mikils kjarrgróšurs žarna ķ brekkunum. Eftir u.ž.b. 3 km vorum viš komin langleišina upp śr dalnum og settum žį stefnuna į austurenda Žóršarhyrnu, sem skar sig greinilega śr öšrum hęšum ķ brśninni. Viš endann į hyrnunni komum viš reyndar inn į dįlķtinn götuslóša, en hann hvarf sjónum okkar fyrr en varši. Žarna höfšum viš lagt af baki um 5,3 km og klukkan sżndi 59:24 mķn. Viš vorum meš öšrum oršum bara į sęmilegum gönguhraša, og žannig įtti žaš eftir aš verša lengst af.
Fįtt er um kennileiti žegar horft er noršvestur Mišvöršuheiši frį sneišingnum noršaustan ķ Žóršarhyrnu. Viš hefšum žvķ veriš mjög óviss um hvert halda skyldi ef ekki hefši veriš fyrir GPS-punkta Brynjólfs. Reyndar sagši ešlisįvķsunin okkur aš fara örlķtiš sunnar en punktarnir gįfu til kynna, eša meš öšrum oršum lengra til vinstri. Reynsla mķn af fjallvegahlaupunum er reyndar sś, aš ešlisįvķsunin sé nęr alltaf vinstrisinnašri en veruleikinn. Ekki veit ég hvort žaš gildir lķka um ašra. En ef viš hefšum fylgt žessu vinstrisinnaša ešli, žį hefšum viš lķka hitt beint į Botnsgljśfur žar sem fręnka mķn heitin missti sitt illa fengna silfur. Frį Žóršarhyrnu var stefnan žvķ sett į nęsta punkt, viš vöršu į hįheišinni.
Leišin yfir heišina er sem fyrr segir seinfarin. Žarna skiptast į sinuflįkar, mosažembur, flóar og grjótholt. Grjótiš var žó einna mest įberandi - og vķša bżsna illt yfirferšar. Žaš veršur žó aš segjast Mišvöršuheišinni til hróss, aš hśn er töluvert grónari en Žingmannaheišin, sem ég hafši skokkaš yfir fyrr ķ sömu viku. Į Mišvöršuheišinni eru sem sagt gróin svęši upp ķ 400-500 metra hęš. Žarna er lķka töluvert af tjörnum og lękjum, en flestir farvegir voru uppžornašir žegar žetta var, eftir mikla žurrka žaš sem af var sumars.
Į leišinni yfir heišina varš okkur Frķšu tķšrętt um feršir fólks žarna yfir fyrr į įrum, hvort sem žar voru į ferš sżslumannsfrśr į hestbaki eša gangandi unglingar meš fjįrrekstur. Žaš hvarflaši óneitanlega aš okkur aš žessar feršasögur vęru allar uppspuni frį rótum. Viš įttum til aš mynda mjög erfitt meš aš ķmynda okkur hvernig fólk gat rataš yfir žessa heiši ķ misgóšum vešrum, löngu fyrir daga stašsetningartękja. Eins hlżtur heišin į köflum aš vera illfęr fyrir hesta vegna stórgrżtis, žó aš kunnugir žekki ef til vill betri leišir en žęr sem viš völdum. Eiginlega vorum viš sammįla um aš žarna hefši aldrei neinn veriš į ferli į undan okkur. Žvķ kom žaš okkur mjög į óvart aš rekast į giršingu uppi undir hįheiši. Giršingin var tiltölulega nżleg aš sjį, en greinilega vanfęr um aš hefta feršir manna eša dżra. En tilvist giršingarinnar minnti alla vega į, aš sögur um feršir yfir heišina eiga vissulega viš rök aš styšjast, žó aš ummerki um žęr séu vandfundin nś.
Eftir rśmlega tveggja tķma feršalag vorum viš komin aš vöršunni į hįheišinni, og höfšum žį lagt af baki um 11 km.
Eftir nafninu aš dęma, mętti ętla aš į Mišvöršuheiši vęru margar vöršur. Svo er žó eiginlega ekki, ž.e.a.s. ekki į eystri hluta leišarinnar. Eftir aš komiš er aš vöršunni į hįheišinni, er leišin hins vegar allvel vöršuš vestur śr, žannig aš sį hluti leišarinnar er fremur aušratašur ķ björtu. Žarna um mišbik heišarinnar er landiš afar hrjóstrugt, grżtt og gróšurlķtiš. Žar mį žó enn rekast į gróšurvinjar og blómplöntur.
Žegar hér var komiš sögu var sżnt, aš feršin yfir heišina myndi taka töluvert lengri tķma en ętlaš var. Farsķmasamband er sums stašar į heišinni, og žvķ tókst mér aš koma bošum til Bjarkar um seinkunina, en hśn hafši annars gert rįš fyrir aš taka į móti okkar ķ nįmunda viš Hjallatśn svo sem 3 klst. eftir aš leišir skildu viš Haga. Farsķmasamband telst aušvitaš til munašar į svona heišum, en ef žaš er į annaš borš til stašar er mikilvęgt aš tękin séu ķ lagi. Žaš er nefnilega leišinlegt fyrir žann sem bķšur, ef sambandiš rofnar rétt ķ žann mund sem žaš nęst - og sķšan ekki söguna meir. Žį er eiginlega betra aš vera alveg sambandslaus. Ég įkvaš žarna į heišinni aš bęta tękjabśnašinn fyrir nęsta sumar.
Žegar um 3/4 hlutar leišarinnar voru aš baki, var greinilega fariš aš halla undan fęti ķ jįkvęšri merkingu žess oršatiltękis. Feršin var bśin aš vera seinleg og lżjandi, og žvķ var žaš kęrkomin tilbreyting aš sjį vesturaf heišinni og komast aftur nišur ķ grónara og frjósamara land. Einhvers stašar vinstra megin viš okkur leyndist Botnsgljśfur meš silfur sżslumannsfrśarinnar, en viš uršum ekki vör viš žaš ef frį eru talin lękjardrög, sem smįm saman uršu aš įm sem greinilega voru į leiš ķ įtt aš gljśfrinu. Leišin lį nišur bratta hjalla meš stefnu į einn af punktum Brynjólfs, nįnar tiltekiš punktinn M3 eins og ég hafši merkt hann ķ GPS-tękinu. Žessi punktur reyndist vera śti ķ mišri Žverį, rétt ofan viš Mišvöršufoss. Reyndar er žetta ekki eina žverįin į svęšinu, žvķ aš žverįrnar eru a.m.k. tvęr. Žęr sameinast nešan viš fossinn og enda śti ķ Botnsį ķ margumtölušu Botnsgljśfri.
Frį Mišvöršufossi eru u.ž.b. 4,5 km nišur į žjóšveginn viš Hjallatśn ķ Tįlknafirši. Žessi sķšasti spölur Mišvöršuheišarinnar er allvel gróinn og allur heldur į undanhaldinu. Žarna mį žvķ vel skokka greišlega, ólķkt žvķ sem vķšast er į heišinni, žar sem varla veršur fariš meira en fetiš. Sķšasta kķlómetrann taka viš allbrattar brekkur nišur aš Hjallatśni, žar sem žessu fjallvegahlaupi lauk. Og žar beiš Björk okkar og flutti okkur į lokaįkvöršunarstaš dagsins; tjaldstęšiš į Tįlknafirši.
Nesti og annar bśnašur: Ķ žetta hlaup hafši ég mešferšis 4 sexśnsubrśsa af vatni (samtals um 700 ml). Žaš dugši nokkurn veginn, en į leišinni gįfust fį tękifęri til aš bęta į brśsana. Tók lķka meš mér eitthvaš af orkugeli aš vanda - og innbyrti lķklega tvö bréf af žvķ. Ég var klęddur ķ stuttermabol śr hlaupaefni nęst mér, hlķrabol śr sama efni utanyfir, léttan langerma stakk og vindjakka, sem ég fór śr og ķ eftir žörfum. Žessu til višbótar voru svo hjólabuxur og sķšar hlaupabuxur, auk hlaupabakpoka meš vettlingum til vara, kortum og öšrum upplżsingum um leišina. Į fótum hafši ég utanvegahlaupaskó af geršinni Asics Arctic. Žeir voru komnir meš verulega reynslu fyrir žessa ferš, og stóšu sig prżšilega aš vanda. Žessi śtbśnašur var hęfilegur, en į svona feršum er mikilvęgt aš hafa ķ huga aš žaš getur munaš töluveršu į vindi og hitastigi į lįlendi og į žetta hįum heišum. Žvķ er oftast naušsyn aš taka meira meš sér en žörf viršist į ķ upphafi feršar. Lokaorš: Mišvöršuheišin er aš mörgu leyti skemmtileg hlaupaleiš, eša öllu heldur gönguleiš, žvķ aš undirlagiš į heišinni er žannig aš naumast er hęgt aš hlaupa žar nema stuttan spöl ķ senn. Landslagiš į hįheišinni er fremur fįbreytt, en žarna uppi er aušvelt aš upplifa hvernig žaš er aš vera einn ķ heiminum. Mišvöršuheišin er nefnilega afar fįfarin og ber lķtil merki mannaferša. Viš Frķša vorum hins vegar sammįla um aš leiš sem žessi eigi ekkert erindi inn į gönguleišakort, nema aš jafnframt sé skżrt tekiš fram aš leišin sé vandrötuš og henti alls ekki ókunnugum nema góš stašsetningartęki séu meš ķ för. Helstu heimildir: Žorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson: Landiš žitt Ķsland, Örn og Örlygur, Reykjavķk 1983. Helgi M. Arngrķmsson: Vestfiršir og Dalir 4 - Śtivera. Göngu- og reišleišakort. Feršamįlasamtök Vestfjarša 2007. Skjaldvararfoss. Vefur afkomenda Frišgeršar Marteinsdóttur og Gušmundar Jónssonar, Fossi į Baršaströnd. http://www.mmedia.is/~gudmh/foss/ymislegt/thingmannaheidi.htm. Skošaš 11. jan. 2009. Kristjįn Žóršarson: Vegir og vegleysur. Bókaśtgįfan Kjóamżri 2006 Tįlknafjaršarhreppur: http://www.talknafjordur.is/talknafjordur/ferdamadurinn/markverdir_stadir/talknafjordur_innan_thorpsins. Brynjólfur Gķslason: Tölvuskeyti, 11. og 12. feb. og 7. maķ 2009. Žjóšskjalasafn Ķslands. Rentukammer: http://skjalaskrar.skjalasafn.is/index.php?cmd=skoda&safn=rentukammer&flokkur=B11&offset=350&lan=en. Skošaš 15. jślķ 2009. Ķslendingabók: http://www.islendingabok.is Genealogy.com: http://genforum.genealogy.com/iceland/messages/68.html
Sķšast uppfęrt: 2. janśar 2010 |
|
|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
|
 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
 |
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
