Environice.is

Staðarheiði

Staðsetning: Frá Grunnavík til Leirufjarðar

Nánar: Frá Sútarabúðum í Grunnavík að Dynjanda í Leirufirði

Hnattstaða:
Upphaf:                             N66°14,57 – V22°52,08

Brún ofan við Tíðagötur:     N66°14,65 – V22°43,72

Höfði (útsýnisskífa):           N66°14,49 – V22°36,57

Lok:                                  N66°13,69 – V22°35,28

Hæð y. sjó:
Skráð síðar. Frá sjávarmáli, upp í u.þ.b. 160 m og aftur að sjávarmáli

Vegalengd: 18 km

Tími: Skráð síðar

Meðalhraði: Skráð síðar

Dags.: Laugardaginn 28. júlí 2012, t.d. kl. 14.30

Hlaupafélagar:
Vonandi sem flestir

Fróðleikur um leiðina:

Hlaupaleiðin um Staðarheiði hefst við ferðaþjónustubæinn Sútarabúðir í Grunnavík. Fyrst er haldið norður yfir Staðará þar sem hún fellur til sjávar, en síðan beygt upp með ánni og farið um hlaðið á Stað. Í kirkjunni á Stað í Grunnavík var og er kannski enn prédikunarstóll mjög forn. Til er sú saga um tilurð hans að presturinn á staðnum, sem þá var reyndar í Fornabæ innar í dalnum, hafi vakað yfir túninu um nótt til að leita skýringa á því að túnið var alltaf rótnagað að morgni þótt enginn væri þar búpeningur. Um nóttina sá presturinn hvar 10 sækýr og gríðarstórt sænaut komu upp úr sjónum og tóku til beitar í túninu. Réðist þá prestur að nautinu og vildi flæma burt, en fór mjög halloka enda nautið sínu sterkari aðilinn í þeim slag. Þá hét prestur að gefa Staðarkirkju nýjan prédikunarstól ef hann næði að snúa á nautið. Við þetta fór allur kraftur úr nautinu og gekk prestur að því dauðu. Úr mörnum úr nautinu gerði presturinn 18 fjórðunga af tólg, sem hann seldi útlendum skipurum fyrir hátt verð. Síðan keypti hann prédikunarstólinn fyrir allan peninginn.

Þegar Sumarliði Brandsson lagði upp í síðustu póstferð sína úr Grunnavík suður yfir Snæfjallaheiði 17. desember 1920 var Sr. Jónmundur Halldórsson prestur á Stað. Hann var svo lengi að ganga frá bréfaskriftum þennan dag að pósturinn og fylgdarmaður hans þurftu að bíða eftir honum í 5 tíma. Þess vegna lögðu þeir ekki á Snæfjallaheiðina fyrr en dimmt var orðið. Þótti sumum presturinn bera nokkra ábyrgð á ferðalokunum með seinlæti sínu og tengdu það jafnvel þeim ósköpum að hús prestsins á Stað brunnu á meðan hann jarðsöng þá sem fórust við leitina að Sumarliða. Sr. Kjartan Kjartansson var prestur á Stað í Grunnavík næstur á undan séra Jónmundi, en Kjartan er talinn fyrirmyndin að Jóni Prímusi í Kristnihaldi Laxness.

Frá Stað er stefnt í austur á flatlendinu norðan við Staðará, en síðan beygt örlítið til vinstri og upp á heiðina. Leiðin er auðrötuð, því að þarna var lagður bílfær vegur meðan enn var byggð í Grunnavík. Þarna eru engar verulegar brattar brekkur, enda er Staðarheiði miklu lægri en Snæfjallaheiðin, "er fjarri himinblámanum, hún er jarðneskari og ekki jafn hættuleg mönnum, þeir fara ekki eins nálægt nóttinni", svo gripið sé niður í lýsingu Jóns Kalmans Stefánssonar í skáldsögunni Harmur englanna (bls. 199), þar sem Grænuheiði er lýst. Sú Grænaheiði virðist eiga margt skylt með Staðarheiði.

Á Staðarheiði liggur leiðin um lítt gróin melholt og á miðri heiðinni er farið fram hjá Skeiðisvötnum. Áfram liggur leiðin um svonefnda Höfðastrandarheiði undir dalskornum hlíðum Seljafjalls, og fyrr en varir er komið fram á austurbrún heiðarinnar með Hrafnabjörg (530 m) á hægri hönd. Af brúninni liggur leiðin niður Tíðagötur til sjávar á Höfðaströnd og síðan sem leið liggur inn með ströndinni. Byggðin þarna austan Staðarheiðar og inn í mynni Leirufjarðar nefndist í daglegu tali Sveitin. Henni tilheyrðu bæirnir Kollsá, Höfðaströnd, Höfði og Dynjandi. Kollsá er talsvert utar en hlaupaleiðin, en fljótlega er komið að eyðibýlinu Höfðaströnd. Þar var þríbýlt undir lok byggðar í Grunnavíkurhreppi. Á þessum slóðum er sagt að draugurinn Mópeys hafi gert vart við sig, en hann mun vera unglingspiltur í móraurði peysu, með skinnskó á öðrum fæti en stígvél á hinum.

Innan við Höfðaströnd liggur leiðin um víkina Höfðabót, þar sem bærinn Höfði stóð. Þar var búið fram til ársins 1956. Úr Höfðabót er sveigt út á svonefndan Höfða, en þar uppi er hringsjá og gott útsýni um Jökulfirði. Rétt innan við Höfða er Flæðareyri við mynni Leirufjarðar. Þar stendur samkomuhúsið Glaður, sem samnefnt ungmennafélag reisti á 4. áratug 20. aldar. Bændur í Grunnavíkurhreppi gáfu hver um sig andvirði lambs til að standa undir ýmsum kostnaði við bygginguna, en eigandi jarðarinnar Höfða gaf sementið. Þarna voru síðan haldnir dansleikir og kom fólk gangandi norður yfir Dalsheiði til að taka þátt í þeim skemmtunum. Þar eru enn haldnar samkomur á sumrin. Áfram liggur svo leiðin til suðausturs með strönd Leirufjarðar, þar til komið er á endastöð við eyðibýlið Dynjanda. Þar reis fyrsta timburhúsið í Grunnavíkurhreppi árið 1906, og niðri við sjóinn stóð um tíma útibú Ásgeirsverslunar.

Ferðasagan:

Verður skráð síðar

Nesti og annar búnaður:

Verður skráð síðar

Lokaorð:

Verður skráð síðar

Helstu heimildir:

Guðrún Ása Grímsdóttir: Ystu strandir norðan Djúps. Um Kaldalón, Snæfjallaströnd, Jökulfirði og Strandir. Árbók Ferðafélags Íslands 1994.

Helgi M. Arngrímsson: Vestfirðir og Dalir 1 - Útivera. Göngu- og reiðleiðakort. Ferðamálasamtök Vestfjarða 2007.

Helgi Valtýsson: Söguþættir landpóstanna, I. bindi. Norðri, Akureyri, 1942.

Jóhann Hjaltason: Frá Djúpi og Ströndum. Nýtt safn. Iðunn, Reykjavík 1963.
Jón Kalman Stefánsson: Harmur englanna. Bjartur, Reykjavík 2009.

Páll Ásgeir Ásgeirsson: Hornstrandir. Gengið um eyðibyggðir frá Snæfjallaströnd til Ingólfsfjarðar. Mál og menning, Reykjavík 2007.